И туган тел, и матур тел, әткәм-әнкәмнең теле!

Дөньяда күп нәрсә белдем син туган тел аркылы.

                     Габдулла Тукай.

 

  


 
 
 

 
 Главная / татарский язык изучающим / Нигматуллина Р.Р. (Содержание) / ИСЕМ ФИГЫЛЬ (ИМЯ ДЕЙСТВИЯ)


 

ИСЕМ ФИГЫЛЬ

(ИМЯ ДЕЙСТВИЯ)

 

 

Имя действия это часть речи, которая одновременно обладает признаками и глагола, и имени существитель-ного. Как глагол, имя действия обозначает процесс или деиствие. Как имя существительное, оно обозначает это деиствие автономно (независимо) от действующего лица. Например: Кайту (возвращение).

Отвечает на вопрос нишләү?и образуется от основы глагола при помощи аффикса /-у. Например: Аша+у.

Что касается грамматических категорий, то имя действия

1) как имя существительное склоняется по числам, па-дежам и принадлежности. Например: Уку. Укулар. Укуым. Укуымның файдасы булмады.

2) как глагол может иметь отрицательный аффикс -ма/ -мә. Например: Бел+ү, бел+мә+ү (знание, незнание).

Существительные, как и в сочетании с глаголами, с именами действия употребляются в определенном падеже. Например: Яшьлектән (кайдан?) кайту. Яңа елны (нәрсәне?) көтү.

1. Прочитайте. Образуйте имя действия. Переведите.

а) Пешер, кер, йөз, аңлат, озат, йөр, сикер.

б) Тап, куй, җый, как, тек.

в) Аша, аңла, ялганла, биклә, эшлә, яшә.

2. Образуйте отрицательную форму имени действия по образцу.

Үрнәк: Уйна уйнама уйнамау. Ярат, чакыр, өйрәт, казы, бир, эзлә, сула.

3. Образуйте утвердительную и отрицательную форму имени действия.

Үрнәк: Ашарга ашау ашамау.

Ярарга, ышанырга, ачуланырга, тәрҗемә итәргә, бизәргә.

4. Переведите.

Кара, телевизор карау, усал карамау. Кайтырга, эштән кайту, вакытында кайтмау. Ватарга, ялгыш вату, юри ватмау. Көтәргә, кунаклар көтү, озак көтмәү.

5. Переведите. Напишите по образцу.

Үрнәк : Долго спатъ озак йокларга озак йоклау.

Часто кричать. Много читать. Опоздать на урок. Мыть по-суду. Красиво писать. Долго работать. Дружно жить. Интерес-но рассказывать.

6. Переведите. Найдите имя действия.

1) Укытучыны тыңламау яхшы эш түгел. 2) Әйткән вакытка өйгә кайтмау әйбәт түгел. 3) Иртән зарядка ясау сәламәтлек өчен файдалы. 4) Эссе көндә салкын су эчү рәхәт, ләкин ярамый.

7. Переведите поговорки. Найдите похожее выражение в русском языке.

Бер күрешү бер гомер.

Белмәү оят түгел белергә теләмәү оят.

Белем алу инә белән кое казу.

8. Запомните склонение имени действия с аффиксами принадлеж-ности. (Исем фигыльнең тартым белән төрләнешен истә калдырыгыз.)

Минем китүем (мой уход). Синең китүең (твой уход). Аның китүе (его, ее уход).

Безнең китүебез (наш уход). Сезнең китүегез (ваш уход). Аларның китүе (их уход).

9. Запомните склонение имени действия с аффиксами принадлеж-ности по падежам.

Б.к. Синең килүең кирәк түгел.

И.к. Синең килүеңнең файдасы юк.

Ю.к. Синең килүеңә бигрәк тә шатландык.

Т.к. Синең килүеңне көтмәгән идек.

Ч.к. Синең килүеңнән дә зуррак сөенеч булмады.

У.-в.к. Синең килүендә без гаделлек күрдек.

 

                                         << Предыдущая страница   ОГЛАВЛЕНИЕ  Следующая тема >>


   
Главная / татарский язык изучающим / Нигматуллина Р.Р. (Содержание) /  ИСЕМ ФИГЫЛЬ (ИМЯ ДЕЙСТВИЯ)

Сулейман Казанский.

Hosted by uCoz